Điểm mới nổi bật đầu tiên của Luật là tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố Hà Nội. Theo đó, Hà Nội được giao tới 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội; trong đó HĐND thành phố có 127 thẩm quyền, UBND thành phố có 56 thẩm quyền và Chủ tịch UBND thành phố có 16 thẩm quyền. Đây là mức phân quyền lớn nhất từ trước đến nay đối với Thủ đô, giúp thành phố chủ động hơn trong quản lý, điều hành và giải quyết các vấn đề thực tiễn phát sinh. Cơ chế này cũng thể hiện rõ quan điểm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Một điểm mới quan trọng khác là Luật cho phép Hà Nội chủ động thiết kế, tổ chức thực hiện và thử nghiệm một số cơ chế, chính sách mới phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô. Đây được xem là bước mở rộng không gian sáng tạo trong quản trị đô thị, tạo điều kiện để Hà Nội đi đầu trong đổi mới mô hình quản lý, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và đô thị thông minh.
Trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã bổ sung nhiều cơ chế linh hoạt hơn nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn lâu nay. Thành phố được tăng quyền trong công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng, cải tạo chung cư cũ, phát triển hệ thống giao thông công cộng và hạ tầng kỹ thuật. Luật cũng tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội đẩy mạnh xây dựng các thành phố trực thuộc Thủ đô, phát triển đô thị theo hướng đa trung tâm, giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử.
Đáng chú ý, Luật sửa đổi lần này đặc biệt quan tâm tới việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Các chính sách mới hướng tới xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh; bảo vệ di sản văn hóa; phát triển công nghiệp văn hóa; thúc đẩy giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là cơ sở quan trọng để Hà Nội vừa phát triển hiện đại, vừa giữ gìn bản sắc riêng của Thủ đô nghìn năm văn hiến.
Về tài chính và nguồn lực phát triển, Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép Hà Nội có thêm nhiều cơ chế huy động nguồn lực xã hội, khai thác hiệu quả quỹ đất, đầu tư hạ tầng chiến lược và phát triển các lĩnh vực trọng điểm. Thành phố được áp dụng một số chính sách tài chính, ngân sách đặc thù nhằm tạo nguồn lực đầu tư cho giao thông, môi trường, giáo dục, y tế và chuyển đổi số. Đây là điều kiện quan trọng để Hà Nội nâng cao chất lượng sống của người dân và tăng năng lực cạnh tranh trong khu vực.
Một nội dung được nhiều người quan tâm là Luật đã bổ sung cơ chế liên kết vùng và phát triển vùng Thủ đô. Hà Nội không chỉ phát triển riêng lẻ mà còn đóng vai trò hạt nhân liên kết với các tỉnh, thành phố lân cận trong quy hoạch, giao thông, môi trường, logistics, giáo dục và phát triển kinh tế. Điều này phù hợp với xu hướng phát triển vùng hiện đại, góp phần tạo động lực lan tỏa cho toàn khu vực phía Bắc.
Bên cạnh việc mở rộng thẩm quyền, Luật cũng bổ sung các cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm việc thực hiện các cơ chế đặc thù đúng quy định, công khai và minh bạch. Đây là điểm mới quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, phòng chống tiêu cực và tăng tính chịu trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ là hành lang pháp lý mới cho Hà Nội mà còn là bước đổi mới tư duy quản trị đô thị trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Việc trao cơ chế vượt trội cho Thủ đô sẽ tạo điều kiện để Hà Nội phát huy tốt hơn vai trò trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa, khoa học và hội nhập quốc tế của cả nước.
Có thể khẳng định, Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2026 là dấu mốc quan trọng đối với quá trình xây dựng và phát triển Hà Nội. Với nhiều cơ chế mới mang tính đột phá, Luật được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để Thủ đô phát triển nhanh, bền vững, văn minh, hiện đại và xứng đáng là trái tim của cả nước trong thời kỳ mới.