Theo tích xưa, chùa là nơi hiện thân của Bồ Tát Pháp Vũ. Trải qua các triều đại, vua chúa từng lui tới bái cầu quốc thái dân an đều linh ứng; các bậc chí sĩ cầu mong đăng khoa hiển đạt, công danh rạng rỡ; người dân cầu cho sức khoẻ, mùa màng tươi tốt, cây cối đơm hoa kết trái.
Theo thông lệ, lễ hội Chùa Đậu diễn ra trong ba ngày mùng 8, 9, 10 tháng Giêng âm lịch. Đây là dịp để nhân dân và du khách thập phương về cầu an, vãn cảnh đầu xuân, hoà mình vào không khí linh thiêng và rộn ràng sắc hội.
Sáng mùng 8 tháng Giêng, Ban Tổ chức long trọng khai mạc lễ hội, mở đầu cho chuỗi nghi lễ truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ. Điểm nhấn đặc sắc nhất là nghi thức rước kiệu sáng mùng 9 tháng Giêng. 8 Kiệu được rước từ đình của các làng: Gia Phúc, Vĩnh Mộ, Gia Khánh, Mễ Sơn, Đình Tổ, Xóm Bến, Lộc Dư, Hòe Thị và Mai Sao. Đoàn rước uy nghi tiến bước dọc bờ sông Nhuệ, cờ hội rợp trời, tiếng trống chiêng vang vọng, tạo nên một bức tranh xuân rực rỡ và linh thiêng.
Mỗi làng tuyển chọn những nam thanh nữ tú tiêu biểu để khiêng kiệu; các hội viên Hội Người cao tuổi đảm nhiệm đội tế. Tất cả thành viên đội rước, đội tế đều được lựa chọn từ những gia đình văn hoá tiêu biểu – những người hội đủ phẩm hạnh, uy tín và lòng thành kính. Chính sự tuyển chọn nghiêm cẩn ấy làm nên nét đẹp chuẩn mực, trang nghiêm cho lễ rước.
Khi đoàn rước hội tụ tại sân chùa, từng Kiệu lúc tiến, lúc lùi, khi chậm rãi, lúc lại ào lên vùn vụt, xoay vòng rất linh hoạt và uyển chuyển trong tiếng reo hò của đông đảo dân làng và du khách. Nghi thức dâng hương được cử hành trước Tam Bảo. Hàng nghìn người dân chắp tay nguyện ước một năm mưa thuận gió hoà, quốc thái dân an, gia đình bình an, sự nghiệp hanh thông.
Lễ rước kiệu Chùa Đậu không chỉ là một nghi thức tín ngưỡng mà còn là sự kết tinh của tinh thần cộng đồng. Chín làng, chín sắc màu nhưng chung một niềm tin, chung một nhịp bước. Con đường ven sông Nhuệ mỗi độ xuân về lại trở thành dải lụa kết nối quá khứ với hiện tại, truyền thống với tương lai.
Giữa nhịp sống hiện đại, lễ hội Chùa Đậu vẫn giữ nguyên cốt cách cổ truyền – trang nghiêm mà rộn ràng, linh thiêng mà gần gũi – như một lời nhắc nhở về cội nguồn văn hoá và sức sống bền bỉ của tín ngưỡng dân gian Việt Nam.
Diệu Hương - Dương Lợi