Nghiêm Xá – Làng văn hóa tiêu biểu của xã Thượng Phúc

Theo sử liệu, đầu thế kỷ XIX, Nghiêm Xá thuộc tổng Triều Đông, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng, nay là một phần của xã Thượng Phúc. Với diện tích hơn 153 ha, hơn bảy trăm hộ dân và gần hai nghìn ba trăm nhân khẩu, Nghiêm Xá là một làng quê giàu truyền thống, có đời sống văn hóa phong phú, kinh tế phát triển, con người hiền hòa, gắn bó. Điểm đặc biệt của vùng quê này là sự hòa hợp giữa đạo và đời, giữa Phật giáo và Công giáo. Trong thôn có cả chùa Nghiêm Xá và nhà thờ giáo họ Nghiêm Xá, nơi người dân dù khác tín ngưỡng vẫn sống chan hòa, đồng lòng dựng xây quê hương. Suốt chiều dài lịch sử, nơi đây đã hình thành một đời sống văn hóa tâm linh bền chặt, trong đó nổi bật là di tích Đình Nghiêm Xá – công trình được xếp hạng di tích cấp Quốc gia, biểu tượng của niềm tự hào và bản sắc địa phương.

Từ một làng thuần nông, những năm gần đây, Nghiêm Xá đã có bước chuyển mình mạnh mẽ về kinh tế. Người dân không ngừng đổi mới tư duy, tích cực chuyển đổi mô hình sản xuất, mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật vào nông nghiệp. Mô hình "Vườn – Ao – Chuồng" kết hợp nuôi trồng thủy sản mang lại hiệu quả cao, giúp nhiều hộ vươn lên khá giả. Bên cạnh đó, nghề may, thêu truyền thống được khôi phục, phát triển và mở rộng ra nhiều địa phương lân cận. Nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh được hình thành, trong đó nổi bật là cơ sở sản xuất bánh kẹo Gia Bảo Phát của hộ kinh doanh Nguyễn Quốc Hưng với sản phẩm bánh nướng nhân thập cẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao của Thành phố Hà Nội. Từ những sản phẩm mang đậm hương vị quê hương, thương hiệu Nghiêm Xá đã dần khẳng định vị thế trên thị trường, mang lại niềm tự hào cho người dân.

Hiện nay, toàn thôn có tới 123 hộ sản xuất kinh doanh, 96,8% lao động có việc làm thường xuyên và thu nhập ổn định. Thu nhập bình quân đầu người đạt hơn 75 triệu đồng/năm. Nghiêm Xá không còn hộ nghèo, chỉ còn hai hộ cận nghèo, chiếm tỷ lệ 0,27%. Những con số biết nói ấy minh chứng cho sự nỗ lực của một cộng đồng luôn lấy đoàn kết, chăm chỉ làm nền tảng phát triển. Kinh tế ổn định đã mở ra điều kiện thuận lợi để đời sống văn hóa – tinh thần của người dân ngày càng phong phú, lành mạnh, văn minh.

Trung tâm sinh hoạt văn hóa của làng là Nhà văn hóa thôn, được nâng cấp, sửa chữa với diện tích gần một nghìn mét vuông, có đầy đủ trang thiết bị phục vụ hội họp, sinh hoạt cộng đồng. Trong khuôn viên còn có sân khấu ngoài trời, sân thể thao, khu vui chơi cho trẻ em và điểm đọc sách báo mở cửa cuối tuần. Tại đây, người dân có thể tham gia các hoạt động giao lưu, đọc báo, luyện tập thể dục thể thao, hay đơn giản là cùng nhau trò chuyện, chia sẻ những câu chuyện đời thường. Những hình ảnh giản dị ấy thể hiện một đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh và nhân văn của người dân Nghiêm Xá.

Các câu lạc bộ văn hóa nghệ thuật của thôn hoạt động sôi nổi, thu hút đông đảo hội viên tham gia. Câu lạc bộ văn nghệ, dân vũ, câu lạc bộ chèo thường xuyên luyện tập và biểu diễn phục vụ nhân dân trong các dịp lễ tết, ngày kỷ niệm lớn. Những đêm giao lưu văn nghệ, hội làng, hội thao không chỉ là dịp vui chơi mà còn là nơi gắn kết cộng đồng, hun đúc tình yêu quê hương, giữ gìn những giá trị truyền thống. Tết Trung thu, Quốc khánh, Tết Nguyên đán... đều là những dịp đặc biệt để Nghiêm Xá rộn ràng tiếng hát, tiếng cười, ánh đèn hội rực rỡ và niềm vui sum vầy lan tỏa khắp xóm làng.

Không chỉ phát triển về vật chất và tinh thần, Nghiêm Xá còn là điểm sáng trong việc thực hiện nếp sống văn minh. Từ việc cưới, việc tang đến tổ chức lễ hội, tất cả đều được người dân thực hiện theo quy ước văn hóa của thôn. Các đám cưới được tổ chức gọn gàng, tiết kiệm, không phô trương, không tảo hôn, đảm bảo đúng pháp luật. Đặc biệt, 100% các đám tang đều thực hiện hỏa táng, không ăn uống linh đình, không đốt vàng mã, không để người quá cố quá 48 giờ, góp phần giữ gìn vệ sinh môi trường và thể hiện nếp sống tiến bộ.

Công tác giữ gìn an ninh trật tự, phòng chống tệ nạn xã hội luôn được thôn chú trọng. Tổ hòa giải thường xuyên nắm bắt tình hình, kịp thời giải quyết các mâu thuẫn phát sinh ngay tại cơ sở, không để vụ việc kéo dài. Các tổ tự quản an ninh, tổ liên gia PCCC hoạt động hiệu quả, đảm bảo trật tự an toàn xã hội. Cấp ủy chi bộ thường xuyên ra nghị quyết, tổ chức họp dân để tuyên truyền, nâng cao nhận thức, giúp người dân hiểu rõ và thực hiện tốt pháp luật, quy tắc ứng xử nơi công cộng. Nhờ vậy, Nghiêm Xá nhiều năm liền không có tệ nạn xã hội, là địa bàn an toàn, bình yên.

Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống là điểm tựa tinh thần của người dân Nghiêm Xá. Các di tích Đình, Chùa, Miếu, Văn Chỉ được gìn giữ, tôn tạo với sự đóng góp to lớn của nhân dân. Trong hai năm gần đây, thôn đã huy động xã hội hóa hơn hai tỷ đồng để tu bổ chùa và giếng đình; riêng Đình Nghiêm Xá được thành phố đầu tư gần mười tỷ đồng trùng tu toàn diện. Mỗi khi lễ hội truyền thống diễn ra, người dân lại cùng nhau tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian như kéo co, cờ tướng, bóng đá, hát chèo... Tất cả mang đậm bản sắc dân tộc, thể hiện tinh thần yêu nước, lòng tự hào quê hương, con người Việt Nam.

Bên cạnh phát triển văn hóa, phong trào xây dựng môi trường xanh, sạch, đẹp ở Nghiêm Xá cũng được duy trì thường xuyên. Mỗi tuần, đội vệ sinh môi trường thu gom rác hai lần, hệ thống cống rãnh được khơi thông, có nắp đậy đảm bảo an toàn. Các hộ dân đều có giếng khoan, bể lọc, nhà vệ sinh tự hoại, rác thải được phân loại tại nguồn. Sáng thứ Bảy hàng tuần, người dân đồng loạt ra quân tổng vệ sinh đường làng, ngõ xóm. Các chi hội phụ nữ và đoàn thanh niên đảm nhận đoạn đường tự quản, trồng hoa, chăm sóc cây xanh. Nhờ đó, cảnh quan Nghiêm Xá luôn tươi đẹp, sạch sẽ, trở thành hình mẫu của một làng quê đáng sống.

Tình làng nghĩa xóm cũng là nét đặc trưng đáng tự hào của Nghiêm Xá. Người dân nơi đây luôn sống chan hòa, tương thân tương ái, giúp đỡ nhau trong cuộc sống. Các phong trào nhân đạo, từ thiện được duy trì đều đặn như "Đền ơn đáp nghĩa", "Uống nước nhớ nguồn", "Vì người nghèo", "Vì trẻ em", "Phòng chống thiên tai"… Mỗi dịp lễ, tết, thôn đều tổ chức thăm hỏi, tặng quà cho người có công, người cao tuổi, trẻ em mồ côi, người khuyết tật, hộ khó khăn. Những phần quà tuy nhỏ nhưng chứa đựng tấm lòng nhân ái, góp phần lan tỏa tinh thần yêu thương trong cộng đồng.

Đặc biệt, phong trào khuyến học – khuyến tài được coi là niềm tự hào của thôn Nghiêm Xá. Hằng năm, vào dịp đầu xuân, thôn tổ chức gặp mặt, tôn vinh học sinh giỏi, học sinh đỗ đại học, cao đẳng. Các dòng họ đều duy trì quỹ khuyến học từ 50 đến 70 triệu đồng để trao thưởng cho con em đạt thành tích cao trong học tập, đồng thời giúp đỡ học sinh nghèo vượt khó. Việc tuyên dương, khen thưởng không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn là động lực tinh thần khích lệ thế hệ trẻ phấn đấu vươn lên, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Thành công hôm nay là kết quả của sự lãnh đạo sâu sát của cấp ủy chi bộ, sự đồng lòng của ban công tác mặt trận, các tổ chức đoàn thể và toàn thể nhân dân. Nhờ đó, Nghiêm Xá nhiều năm liền giữ vững danh hiệu "Làng văn hóa", 98% hộ gia đình đạt danh hiệu "Gia đình văn hóa". Thôn trở thành điểm sáng trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, được xã Thượng Phúc lựa chọn đề nghị Thành phố Hà Nội công nhận danh hiệu "Thôn văn hóa tiêu biểu năm 2025".

Dẫu vậy, Nghiêm Xá vẫn thẳng thắn nhìn nhận còn một số hạn chế nhỏ như ý thức chấp hành quy định công cộng của một số hộ chưa cao, hiện tượng mái che, mái vẩy lấn chiếm vỉa hè vẫn còn ở vài nơi. Song với tinh thần cầu thị, đồng thuận và trách nhiệm, chính quyền và nhân dân trong thôn đang từng bước khắc phục, hướng tới xây dựng môi trường sống văn minh, kỷ cương, nghĩa tình hơn nữa.

Bước vào giai đoạn 2026–2030, Nghiêm Xá đặt mục tiêu tiếp tục giữ vững danh hiệu "Thôn văn hóa tiêu biểu", phấn đấu trở thành "Thôn văn hóa kiểu mẫu". Địa phương chú trọng đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành, tuyên truyền; phát triển các tuyến đường hoa, mô hình "thôn sáng – xanh – sạch – đẹp – an toàn"; duy trì phong trào thể dục thể thao, văn nghệ, khuyến học, khuyến tài; đồng thời tiếp tục gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, gắn phát triển văn hóa với phát triển kinh tế và xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu.

Từ một làng quê cổ kính bên dòng sông Nhuệ, Nghiêm Xá hôm nay đã trở thành biểu tượng của sự giao hòa giữa truyền thống và hiện đại. Giữa những mái ngói rêu phong là những ngôi nhà khang trang, giữa tiếng chuông chùa là âm thanh rộn ràng của đời sống mới. Những người nông dân chăm chỉ ngày nào nay đã trở thành chủ những cơ sở kinh doanh nhỏ, những đứa trẻ lớn lên trong làng quê thanh bình lại mang trong mình khát vọng học hành, cống hiến. Tất cả hòa quyện tạo nên bức tranh sống động về một cộng đồng đoàn kết, nghĩa tình, văn minh và giàu khát vọng. Nghiêm Xá không chỉ là "làng văn hóa tiêu biểu" của Thủ đô mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của văn hóa nông thôn Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Trường Giang